Hutnictwo w Górach Harz

Z Clausthal do Ozimka. Hutnictwo w Górach Harz

Kolejny wykład zorganizowany przez Stowarzyszenie Dolina Małej Panwi, który odbył się w środę 14 stycznia, poświęcony był, podobnie jak poprzedni, hutnictwu w Górach Harz. Tym razem przenieśliśmy się w ich północno –zachodnie rejony do miasteczka Clausthal, którego historia, jak się okazuje, ma także wiele związków z Ozimkiem.
Clausthal uzyskało prawa miejskie w 1554roku. W 1924 zostało połączone z Zellerfeld (prawa miejskie od 1532). Było miastem górniczym, powstałym dzięki rozwijającym się od XVI do lat 30-tych XX wieku kopalniom rud metali. W Clausthal działa jedna z najstarszych w Niemczech szkół technicznych, istniejąca od 1775 jako Szkoła Górniczo – Hutnicza (Berg- und Hüttenschule), od 1865 jako Akademia Górnicza (Bergakademie), a obecnie Uniwersytet Techniczny (Technische Universität Clausthal).
Chyba najbardziej znaną postacią związaną z przeszłością Clausthal jest Heinrich Hermann Robert Koch (ur. 11 grudnia 1843 w Clausthal, zm. 27 maja 1910 r. w Baden-Baden) niemiecki uczony, lekarz i bakteriolog. Odkrywca m . In. bakterii wywołujących wąglik, cholerę i gruźlicę. Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii i medycyny w 1905 r. za badania nad gruźlicą. Przez dekadę, aż do roku 1903, badał naturę gruźlicy oraz metody jej leczenia w Szpitalu im. Augusta Hohenlohe w Słąwięcicach na Śląsku (obecnie dzielnicy miasta Kędzierzyna-Koźla).
Atrakcję turystyczna, obok bardzo charakterystycznej architektury zabytkowej zabudowy całego miasta, stanowią niewątpliwie: największy kościół drewniany Europy z lat 1639-1642 (Marktkirche zum Heiligen Geist), mennica Clausthal z lat 1617–1849 (Alte Münze zu Clausthal) oraz budynki Szkoły Górniczo- Hutniczej.
Tym jednak co najbardziej przyciąga turystów zainteresowanych historią techniki, są z całą pewnością zabytki związane z górniczą i hutniczą przeszłością tego miejsca. W samym mieście i wokół niego ciągną się liczne stawy, kanały i urządzenia wodne, składające się na unikatowy system wodny Górnego Harzu. Służące dawniej górnictwu i przetwarzaniu rud, stanowią dziś zabytek światowego dziedzictwa ludzkości UNESCO. Wraz z Muzeum Górnictwa i Hutnictwa, skansenem obiektów technicznych, kompleksem kopalni Rammelsberg, zespołu zabytkowego Goslar i systemu wodnego Górnego Harzu, są unikatem, który z pewnością trudno znaleźć gdziekolwiek indziej na święcie. Zwiedzając te obiekty można się przenieść w świat XVIII-wiecznej techniki górniczej i hutniczej.
Tym co powinno szczególnie zainteresować mieszkańców Ozimka i co wiąże jego historię z Clausthal, są ludzie związani z przeszłością obydwu miejsc. Już przed miesiącem, przy okazji relacji z odwiedzin w hucie Mägdesprung, przypomniano jak wielu specjalistów z dziedziny hutnictwa przybyło z Gór Harzu, z pewnością także z Clausthal, w okresie budowy i rozwoju Królewskiej Huty Malapane w Ozimku. Ale obok zwykłych węglarzy, formierzy, odlewników i kowali byli też wybitni specjaliści, którzy albo urodzili się, albo pobierali nauki i zdobywali doświadczenie w Clausthal, a potem budowali świetność naszej huty.
Wśród nich należy wymienić przede wszystkim Fryderyka Wilhelma von Redena (1752-1815), dyrektora Wyższego Urzędu Górnictwa i Hutnictwa we Wrocławiu (Oberbergamt Breslau), twórcę nowoczesnego przemysłu oraz budowniczego hut i kopalń na Śląsku. Już jako młodzieniec, w latach 1768-1770, zdobywał doświadczenie, ucząc się i pracując w kopalniach i hutach Gór Harzu w okolicach Clausthal. Z pewnością zdobyte doświadczenia wykorzystał potem przy modernizacji i wdrażaniu nowych technologii w Królewskiej Hucie w Ozimku, kiedy w 1780 roku objął jej zarządzanie.
August Friedrich Holzhausena (1768-1827), który urodził się w Ellrich, także zdobywał doświadczenia w kopalniach Harzu, a naukę konstrukcji maszyn pobierał w Hettstett u samego Bücklinga. W roku 1792 podjął pracę w Tarnowskich Górach, przy obsłudze tamtejszej maszyny parowej, sprowadzonej z Anglii, a w latach 1794 – 1808 roku pracował w Pruskiej Królewskiej Hucie Malapane, gdzie najpierw wytwarzał tylko części, a potem także kompletne maszyny parowe.
Także Ephraim Ludwig Gottfried Abt (1752-1819) pierwsze doświadczenia zawodowe, po nauce w szkołach technicznych, zdobywa jako kadet górniczy najpierw w kopalniach i hutach Gór Harzu, a potem na Węgrzech. W roku 1780 już jako mistrz górniczy pojawił się na Śląsku. Od 1781 roku został asesorem Wyższego Urzędu Górniczego we Wrocławiu. W tym samym roku po raz pierwszy pojawił się w hutach królewskich w Ozimku i Kluczborku. Abt pracował w Pruskiej Królewskiej Hucie Malapane w Ozimku najpierw jako mistrz (Bergmeister w 1789), a potem jej zarządca (Oberhütteninspektor). Sam ją określał jako „matkę śląskich hut”. Za jego zarządu, w roku 1789, przeprowadzono w niej pierwsze udane próby z użyciem koksu do wytopu żelaza. Abt był autorem bardzo licznych opracowań i publikacji z zakresu historii Śląska, górnictwa, hutnictwa, przemysłu i wojskowości, a nawet browarnictwa.
Holzhausen był teściem kolejnej wybitnej postaci z naszej historii Carla Schotteliusa (1795 – 1882), twórcy warsztatów maszynowych w Ozimku, konstruktora i budowniczego żelaznego mostu wiszącego, ale także producenta maszyn parowych najpierw w Hucie Malapane, a potem w własnej fabryce w Gliwicach. Carl Schottelius urodził się w Clausthal, uczył się zawodu w miejscowej Szkole Górniczo– Hutniczej, a pierwsze umiejętności zdobywał u boku ojca Johanna Friedricha Wilhelma Schotteliusa, mistrza zmianowego i kreślarza pracującego w tamtejszych kopalniach i hutach.
Doktor inżynier Carl Ludwig Jüngst (1831-1918) ukończył Szkołę Górniczą- Hutniczą w Clausthal w latach 1853/54, a karierę zawodową rozpoczął jako aspirant hutniczy w Königshütte w Górach Harz. Po doświadczeniach zdobytych w wielu hutach Niemiec, Austrii i Francji, w roku 1871 rozpoczął pracę w Królewskiej Hucie w Gliwicach, a już w następnym roku został jej dyrektorem. W ostatnich latach XIX wieku kierował Urzędem Hutniczym w Ozimku. Był członkiem wielu prestiżowych europejskich i niemieckich towarzystw branżowych, naukowcem i praktykiem hutniczym, autorem licznych podręczników. Pochowany został na cmentarzu zasłużonych hutników w Gliwicach.
Moritz Otto Brathuhn (1837-1906) urodził sie w Eisleben w Harzu, jako syn mierniczego górniczego. W latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych XIX wieku był profesorem geodezji w Akademii Górniczej (Bergakademie) w Clausthal. Jest autorem licznych publikacji z dziedziny hutnictwa. W latach 1902 – 1905, jako inspektor hutniczy, a potem także radca górniczy, kierował Hutą w Ozimku.
Mimo znacznej odległości, które w ówczesnej Europie pokonywano powozami lub konno, dla wielu wybitnych górników i hutników z Clausthal w Górnym Harzu nie było za daleko do Królewskiej Huty w Ozimku.

Józef Tomasz Juros

Ryc. 01. Ewangelicki kościół Świętego Ducha na rynku w Clausthal, zbudowany w latach 1639-1642. Największa w Niemczach drewniana świątynia, mogąca pomieścić 1200 wiernych
Ryc. 02. Osiemnastowieczny budynek Wyższego Urzędu Górniczego w Clausthal, pamiętający najświetniejszy okres w dziejach miasta
Ryc. 3. Muzeum Górnictwa w Clausthal-Zellenfeld, w którym zgromadzono wspaniałe zabytki, związane z górnictwem i hutnictwem Górnego Harzu
Ryc. 4. Portret młodego hrabiego Fryderyka Wilhelma von Redena, wiszący w Muzeum Górnictwa, z czasów gdy zdobywał on wiedzę i umiejętności w kopalniach i hutach w okolicach Clausthal
Ryc. 05. Dziesiątki kół wodnych w okolicach Clausthal, napędzanych spiętrzonymi wodami górskich potoków, wprawiały w ruch kopalniane wyciągi, urządzenia odwadniające, dmuchawy hutniczych pieców, młoty w kuźniach i wiele innych urządzeń, były źródłem rozwoju i dobrobytu miasta

Top
Menu
Responsive Menu Clicked Image